Onze kust heeft zich progressief gevormd tijdens de zeespiegelrijzing, die zich vanaf de laatste ijstijd – 18.000 jaar geleden – heeft voorgedaan. Het kustlandschap werd gevormd door een getijdengebied of wad dat bestond uit stranden en duinen, met daarachter een reeks schorren, slikken en kustveenmoerassen die door getijdengeulen werden doorsneden. Vandaag kan men nog getijdengebieden vinden in het Zwin of in het Verdronken Land van Saeftinghe aan de Westerschelde. De Westerschelde werd trouwens gevormd door een van de getijdengeulen die op zeker ogenblik verbinding maakte met een kleine veenstroom, de Honte, die nabij Antwerpen in de Schelde stroomde. Door de eeuwen heen is het getijdengebied aan de kust verzand of afgedekt door slib dat binnenspoelde vanuit de zee door de kreken. De laatste eeuwen heeft ook de mens zijn steentje bijgedragen aan de evolutie en getracht de natuur naar zijn hand te zetten.

De eerste bewoning van de kustzone dateert uit de Romeinse periode, eerst door de Keltische stammen en later door de Romeinen zelf, die hier aan zout- en turfwinning deden. Toen strekte de kustlijn zich nog twee tot vijf kilometer verder zeewaarts uit dan nu. Erosie van de kuststrook en een grotere invloed van het getij deden de bewoners de streek verlaten rond 300 na Chr. Bij elke vloed drong de zee langs brede zeegaten door in de getijdengeulen. Bij springvloed en storm overstroomde zelfs de hele kustvlakte. Veel zand, klei en veen werden weggeslagen en elders afgezet. 

De kustvlakte bleef toen nagenoeg onbewoond, tot ongeveer 800 na Chr. Toen startte men met de indijkingen en begon men het gedeeltelijk aangeslibde getijdengebied in te palmen. De eerste polders werden gewonnen op zee. Talrijke tragische historische voorbeelden tonen aan dat dit niet altijd zonder gevaren was. Tijdens de rampwinters van 1375 en 1376 verdween een groot deel van het eiland Wulpen aan de monding van de Westerschelde in zee. Het eiland verviel daarop in armoede. In 1570 werd het eiland voorgoed verzwolgen door de Allerheiligenvloed. Even tragisch was het lot van de twee nederzettingen Scarphout (voor de kust van het huidige Blankenberge) en Ter Streep of Testerep (voor de kust van het huidige Mariakerke). Zij werden gedurende de Sint-Clemensvloed op 24 november 1334 door de zee overspoeld. De Sint-Elisabethvloed van 19 november 1404 ten slotte veroorzaakte grote overstromingen en vele slachtoffers en overspoelde verschillende eilanden in de Scheldemonding. Na deze rampvloed gaf hertog Jan Zonder Vrees het bevel om de bestaande dijken te verbinden met de Graaf Jansdijk, opgericht door graaf Jan I van Namen, van Duinkerke tot Sas van Gent, waardoor de kustlijn werd gestabiliseerd.

Inpolderingen, bedijkingen, rechttrekkingen, baggerwerken en oeververdedigingswerken hebben ten slotte de kustvlakte haar huidige uitzicht en vorm gegeven. Van het vroegere getijdengebied rest nog slechts een smalle zandstrook van strand en duinen – hoewel die laatste ook niet overal meer aanwezig zijn. Voor de kustverdediging moet de mens nu een beroep doen op artificiële technieken als golfbrekers, dijken en strand- en duinaanvullingen.

>> Terug naar De Vlaamse Kust